Hoogbegaafd, een diagnose of een constatering

Wat me vaak opvalt is dat als iemand hoogbegaafd blijkt te zijn, hij of zij heeft uitzonderlijk hoog gescoord op een IQ-test, hij of zij geacht wordt een bepaald soort type mens te zijn. Dit geldt meer voor kinderen maar ook volwassenen zijn hiervan slachtoffer.

Het type mens, de hoogbegaafde, dat verwacht wordt, is afhankelijk van de omgeving. Op school verwacht men al snel leergierigheid, interesse in alles wat je maar aanbiedt en hoge cijfers voor de reguliere stof. Op het werk verwacht men intelligente oplossingen en daadkracht ten gunste van de winst. Maar ze kunnen zich ook  richten op het emotionele of proberen het hoogbegaafde kind of volwassene aan te laten passen aan ‘het gewone’ zoals gangbaar is in de maatschappij. En dat allemaal lukt bij sommige hoogbegaafden, wat maakt dat dat een bevestiging is van hun (voor)oordeel en ze nog harder inzetten om andere hoogbegaafden hetzelfde te laten doen. Jij bent toch hoogbegaafd? Dan kun je alles! En zo moet je zijn.

Het grote verschil met bijvoorbeeld autisme en hoogbegaafd is dat het eerste geconstateerd wordt vanuit de gedragingen van die mens. Bij bepaald gedrag, die mens voldoet aan een voldoende aantal kenmerken van ‘autist’, volgt de diagnose. Bij de ‘diagnose’ hoogbegaafd telt altijd en alleen de score op een standaard IQ-test. Dit is echt iets anders dan bepaald gedrag vertonen. En dat maakt dat hoogbegaafd-zijn niet kan worden gediagnosticeerd zoals Van Dale het omschrijft: vaststelling (bv. van een ziekte) op grond van verschijnselen. 

Het zou mooi zijn als we de hele groep hoogbegaafden in een ruimte zouden kunnen plaatsen. Alle 340.000 Nederlandse hoogbegaafden in een grote zaal. En dan de kenmerken en/of verschijnselen constateren waardoor we een optimaal beeld krijgen wat nu echt een hoogbegaafde is. En dat we dan, met die kenmerken, een diagnose kunnen stellen bij een individu, of die hoogbegaafd is of niet. Dit zal nooit lukken.

Deskundigen met de beste bedoelingen hebben diverse kenmerkenlijstjes opgesteld om toch inzicht te geven in hoogbegaafd-zijn. Een goede zaak maar de keerzijde is dat dit een eigen leven kan gaan leiden. Voldoe je niet aan genoeg kenmerken dan laat je als hoogbegaafde(via de IQ-test), talenten links liggen. Want vanuit de kenmerken heb je die talenten wel. Dan komt motivatie om de hoek en ligt het probleem bij de hoogbegaafde en niet meer bij de welwillende omgeving. Zij doen hun best maar jij werkt niet mee.

Ik wil graag een lans breken voor ‘de constatering’. Hiermee breek ik met de traditie van diagnoses, kijken naar de gedragingen, naar de kenmerken. Hoogbegaafdheid is geen ziekte en het is geen afwijkend gedrag wat een diagnose behoeft. Hoogbegaafdheid is de constatering dat een mens veel sneller kan denken dan de gemiddelde mens. Via de IQ-test laat hij of zij zien dat hij of zij scoort bij de top 2%. En dan, na die constatering gaan we kijken naar de mens en wat die daarmee wil en kan gaan doen. Hoe kunnen we die mens helpen, de ruimte geven om dat snelle denken optimaal te laten gebruiken door en voor die persoon.

In de praktijk komt bovenstaande er op neer, dat jij het beeld dat jezelf hebt van wat een hoogbegaafde zo ongeveer zou moeten zijn, bijstelt op grond van communicatie met een nieuwe variant van ‘de hoogbegaafde’. Door dit actief te doen zul je sneller een meer compleet beeld krijgen van wat hoogbegaafdheid nu eigenlijk is. Passief gebeurt het ook want de afwijkende hoogbegaafde zal je blijven verbazen en/of irriteren omdat die niet voldoet aan jouw vooroordelen. Hopelijk gaat er dan een lampje branden.

Want laten we het eens helder maken. Wat voor soort kind of mens komt in aanraking met hoogbegaafdheid? Dat zijn diegene die afwijkend gedrag vertonen, niet te vangen zijn of depressief zijn. Dat deel van de hoogbegaafden heeft ook meer baat bij de constatering maar het vertekent al snel de gehele groep hoogbegaafden. En het vertekent het echte beeld van een gemiddelde hoogbegaafde. Dat maakt dat hoogbegaafdheid makkelijk als een soort ziekte wordt beschouwd en behandeld.

Maak het jezelf gemakkelijk. Je komt iemand tegen die hoogbegaafd is. Die past niet in jouw plaatje van hoogbegaafden. Dan ben je geïnteresseerd in die persoon omdat juist die persoon jou kan helpen jouw plaatje van hoogbegaafden te perfectioneren. Hij of zij helpt jou jezelf te verbeteren, zeker als je werkt met hoogbegaafden.

En zo is hoogbegaafdheid geen diagnose, het is geen ziekte. Bij een mens kan hoogbegaafdheid geconstateerd worden en afhankelijk van jouw plaatje, hoe volledig die is, kun jij die persoon op de juiste waarde inschatten en er mee omgaan. Dan geef jij die persoon de kans op een gelukkig leven.

2018, Willem Wind.

Auteur: Willem Wind (uw gastheer)

Lees hier wie Willem Wind is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.