Hoogbegaafdheid: je kan er niet vroeg genoeg bij zijn!

Gery van Westbroek, 27 oktober 2017.
Met bijdrages van Noks Nauta, Sven Mathijssen en Willem Wind.

Hoogbegaafdheid: je kan er niet vroeg genoeg bij zijn!

Hoogbegaafde kinderen tekenen andere details dan normaalbegaafde kinderen. Dat blijkt uit een onderzoek van de Universiteit van Tilburg. Tekeningen zouden daarmee een vroege voorspeller van hoge intelligentie kunnen zijn. Maar is het ook belangrijk om dat vroeg te weten? ‘Ik wil het zo snel mogelijk weten’, zegt Willem Wind, zelf hoogbegaafd en vader van drie hoogbegaafde kinderen.

Experts schatten dat 40 tot 70 procent van de volwassen hoogbegaafden matig tot slecht functioneert. Dat kan zijn het hebben van weinig meerwaarde voor de maatschappij of onderpresteren, maar ook werkloos en zelfs dakloos zijn. Hoogbegaafden lopen volgens die schattingen een groter risico om school vroegtijdig te verlaten, in een uitkeringssituatie terecht te komen en een beroep te moeten doen op de geestelijke gezondheidszorg.

Een ‘beredeneerde schatting’ noemt Noks Nauta die cijfers. Zij is bedrijfsarts en psycholoog, en heeft gepubliceerd over hoogbegaafdheid. Ook is zij medeauteur van het boekje Verwaarloosd talent… Hoogbegaafde volwassenen daar valt meer uit te halen!, waarin die schattingen zijn opgenomen. Er zijn volgens Nauta geen hardere cijfers beschikbaar. ‘Onderzoek om zulke cijfers te verkrijgen is er niet. Dat zou erg veel geld kosten, omdat je hele grote groepen nodig hebt en die moet testen.’ Maar ook is het zo dat er ‘niemand is die onze schattingen ontkent, en er zijn zelfs mensen die menen dat het nog veel ernstiger is.’

‘Anders’ zijn

Hoogbegaafde kinderen denken veelal extreem snel, sneller dan hun omgeving. Ze maken daardoor gedachtesprongen die voor anderen lastig te volgen zijn. Ook komt het voor dat hoogbegaafde kinderen erg gevoelig zijn. Daarnaast kan het zijn dat zij thuis of op school onvoldoende uitdaging ervaren, waardoor zij zich gaan vervelen. ‘In de klas doen ze gewoon niet mee met de les, ze kijken veel uit het raam of gaan lopen klieren’, zegt Sven Mathijssen, die als ontwikkelingspsycholoog werkzaam is bij het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek (CBO) en onderzoek doet naar kindertekeningen. ‘Die verveling kan leiden tot ongehoorzaamheid, overactief gedrag en zelfs agressie.’

‘Veel hoogbegaafden weten niet dat ze hoogbegaafd zijn’, legt Nauta uit. ‘Vaak denken ze al jong dat er iets mis is met hen. Ze voelen zich anders, en dat anders zien ze zelf als: ik ben raar, ik pas er niet bij. Daardoor kunnen ze zich zo gaan gedragen dat ouders en leerkrachten niet weten wat ze er mee aan moeten. Ouders zitten soms met de handen in het haar, omdat hun kind niet in het plaatje past. Dat kan tot een hele vervelende en negatieve sfeer rond het hoogbegaafde kind leiden.’

Andere noden en behoeften

‘Ieder kind heeft zijn eigen persoonlijkheid, karakter en mogelijkheden’, zegt Mathijssen. ‘Daarom geldt voor ieder kind, maar zeker voor hoogbegaafde kinderen, dat de ontwikkeling van dat kind maatwerk van de omgeving vraagt.’ Voor hoogbegaafde kinderen is het gewone onderwijsprogramma niet altijd voldoende, volgens Mathijssen. ‘Het maatwerk voor sommige hoogbegaafde kinderen kan een plusklas zijn en voor anderen een buitenschoolse activiteit. Maar er zijn ook hoogbegaafde kinderen voor wie dat niet voldoende is, die hebben echt behoefte aan aangepast onderwijs, op hun niveau en met ontwikkelingsgelijken.’

Vroege vaststelling helpt

Mathijssen en Nauta zijn het erover eens dat vroege vaststelling van hoogbegaafdheid kinderen helpt in hun ontwikkeling. ‘Dat zou ik voor mijn eigen kind zo vroeg mogelijk willen weten’, zegt Mathijssen. ‘Ik zou willen dat er snel wordt gesignaleerd wat mijn kind nodig heeft. Waar wordt hij blij van, wat doet hij graag? En hoe kan daarin worden voorzien?’

Nauta wijst op de verantwoordelijkheid van ouders en leraren: ‘Hoogbegaafde kinderen moeten zo goed mogelijk worden voorbereid op de wereld. En als je als ouder of leraar niet weet welke kenmerken het kind heeft, en daar op een manier mee omgaat die zelfs schadelijk voor de ontwikkeling kan zijn, is dat natuurlijk wel heel erg.’ Nauta maakt een vergelijking met het halen van een rijbewijs: Hoogbegaafden zouden een ‘rijbewijs’ moeten halen om te leren hoe zij op een prettige en veilige manier met hun extreem snelle brein kunnen ‘rijden’. Dat moet je ze dus van jongs af aan moeten leren.

‘Vroege indicatie van hoogbegaafdheid is erg belangrijk’, zegt Willem Wind vanuit de ervaring met zijn kinderen. ‘Het is net zo belangrijk als een ernstige ziekte, of de vraag of het een jongetje of meisje wordt. Het anders-zijn als hoogbegaafde is zo verweven met het dagelijkse leven en juiste begeleiding van jongs af aan kan zoveel risico’s verminderen of zelfs helemaal uitschakelen.’

 

Is Mensa een normale vereniging?

Dank voor de vraagsteller van 50!

Vervolg op vraag 49 (Ik heb geen Facebook)

Organisaties zoals Mensa hebben de toelatingseis van de IQ score. Dit is een helder criterium, maar tegelijkertijd ook een redelijk beperkt criterium, en een gevoelig criterium ook: zeker wanneer je het iets breder trekt naar waar een IQ score voor staat, namelijk “je intelligentie”.

In de afwezigheid van een zekere “staat van dienst” (substantiele, bewezen prestaties buiten de score op een IQ test), zoals die er wel is bij bijvoorbeeld beroepsverenigingen, studieverenigingen, sportverenigingen etc., en in de afwezigheid van de erkenning dat wat je verenigt “slechts” extra curriculair is, zoals bij een hobbyclub, muziekverenigingen en ook sportverenigingen, en in de afwezigheid van iets dat je in de kern treft maar je niet in de kern bent, zoals bij een vereniging op het gebied van een bepaalde medische aandoening, is het in het geval van “IQ test score” als bindende factor delicater.

Het lijkt erop dat “IQ score”, of meer specifiek: hoogbegaafdheid (losgekoppeld van prestaties op wat voor vakgebied dan ook, de enige prestatie die telt is de IQ test score), wellicht een te kwetsbare basis is voor vereniging.

Bij andere verenigingen staat wat betreft je “identiteit” in principe minder op het spel dan het geval is bij “je intelligentie”. Dit is het verschil tussen: “cogito ergo sum” versus “ik spaar postzegels” of “ik zit op de HAVO” of “ik ben schoonheidsspecialiste”. Dus in hoeverre heb je binnen een vereniging die georganiseerd is rondom IQ test scores daadwerkelijk de gevoelde vrijheid en veiligheid (waarmee ik bedoel: zonder het gevaar van stigma en het risico om “door de mand te vallen”) om je denken te ontwikkelen? Waarbij het accent ligt op “discussieren als denkprocess” in plaats van “discussieren als uitwisseling van feiten en conclusies”.

Bij andere verenigingen is de kwaliteit van de discussies/gesprekken/handelingen niet een directe reflectie van iemands dieptse wezen. Het accent ligt veeleer op het uitwisselen van kennis en informatie, zoals bij een hobbyclub etc., of op het “jezelf ontwikkelen” zoals bij een muziekvereniging, studievereniging of beroepsvereniging etc. En het “jezelf ontwikkelen” is dynamisch.

Dit ligt toch iets anders bij een vereniging voor mensen met de hoogste IQ scores ter wereld. Hoe je het ook wendt of keert: er is een bepaalde verwachting aanwezig wat betreft de kwaliteit van je denken. En de kwaliteit van je denken komt het best tot z’n recht wanneer je toegang hebt tot, en kunt plukken uit, een rijk arsenaal van kennis waartussen je kunt schakelen en wat je dan vervolgens kunt samenbrengen tot een origineel en coherent geheel. Maar juist dat rijke arsenaal van kennis is alles behalve vanzelfsprekend. En dat is pijnlijk.

Het statische gegeven van je IQ test score en je “Intelligentie” (met hoofdletter i) is de basis waarop je dus verenigt. De leden zijn geselecteerd op basis van een statische IQ test score en niet op basis van een gedeeld vakgebied waarbinnen je je kunt ontwikkelen of een gedeelde achtergrond qua scholing of bewezen prestaties. Dus wat dat betreft is er geen gezamelijk inhoudelijk referentiepunt of de genade van een “ontwikkelingsproces”. Er is uitsluitend de “individuele denkkracht”. En die individuele denkkracht kan sterk zijn in potentie, maar wanneer deze niet is aangescherpt door de jaren heen en verder niet is ontwikkeld door middel van het opdoen van kennis, dan zal die “potentiele capaciteit” zich niet perse manifesteren. Immers, vanuit je individuele denkkracht kun je sterk zijn in het verbinden van verschillende stukken informatie (kennis), maar als de stukken informatie (kennis) ontbreken valt er weinig te verbinden.

Is het denkbaar dat er op de een of andere manier “te veel op het spel staat” binnen zo’n “vereniging voor de intelligentste mensen ter wereld”? Dat bijvoorbeeld discussies het risico lopen te verzanden in (veilige) “discussies over waar discussies aan moeten voldoen” en “discussies over waar discussiedeelnemers aan moeten voldoen” (kortom: de randvoorwaarden voor discussies), als gevolg waarvan de daadwerkelijk inhoudelijke discussie nooit op gang komt of zal komen omdat je namelijk potentieel afgerekend kan worden op een diep, te diep wellicht, persoonlijk niveau? En de discussiedeelnemers zich vervolgens maar terugtrekken (in de spelletjes afdeling?) of helemaal niet meer van zich laten horen? Of dat de gesprekken “gepathologiseerd” worden, waarmee ik bedoel dat de organisatie verwordt tot een (enigszins gechargeerd!) “patientenvereniging”, met gesprekken over de “gemiste kansen” en het “niet begrepen worden” etc., omdat dit (alhoewel zeker belangrijk!) wellicht het enige is dat mensen veilig kunnen delen zonder zich intellectueel bloot te hoeven geven?

Kortom, staat er te veel op het spel?

Gedicht van Martijn, 1+1=2

Een plus een is twee, was het maar zo simpel.
Slagen met een tien is slagen met vlag en wimpel.
Maar hoe zit dat in het leven,
als lelijkheid en schoonheid elkaar afwisselen om het even.

Dan raakt het je gevoel, en alles daarmee verweven.
Vertroebeling van geest, vergoelijking van schuld.
Wat blijft er over en wat is het dat ons redt?

De herinneringen aan mooie momenten,
je ziet haar in een ander perspectief.
Ze had het ook niet makkelijk, eigenlijk was ze heel erg lief.
Verdriet overmant je en je tranen vloeien.
Toen ze je steunde en je zei dat ze zich er niet mee moest bemoeien.

Bedenk je dan dat je maar een mens bent
en dat het leven niet bestaat uit enen en nullen.
Blijf leren en je hart met liefde vervullen.

Martijn

Mooie korte uitleg over hoogbegaafd denken

Als je om wat voor reden dan ook merkt dat je in je denken anders bent, helpt de volgende uitleg. Gedachten volgen een pad, een boom zo je wilt. Langs de stam omhoog en dan even een zijtak in en weer terug naar de stam. Iedereen begrijpt je. Maar sommige mensen gaan niet terug naar de stam, maar springen naar de volgende tak. Dit kunnen veel mensen meestal nog volgen. Echter, iemand die echt anders denkt slaat (meerdere) takken over en verwacht dat de luisteraars zelf de stam wel in beeld houden. Dat is voor veel mensen vaak niet meer te volgen. Tja en dan heb je die denkers die gedachten hebben als kleine snelle vogeltjes die door de hele boom heen hippen…

Anoniem.

de CoSa Academy

Beste “mede-hb’ers”,

Met veel genoegen wil ik de CoSa Academy onder uw aandacht brengen.

Ik zal mij even voorstellen:

Ik ben Monique Noorlander, gecertificeerd ADHD-Coach, “Ik leer leren” trainer en moeder van 2 hoogbegaafde kinderen…tevens mijn inspiratiebronnen voor het oprichten van de CoSa Academy!

Wat bieden wij naast de Leren leren trainingen nog meer?

Wij verzorgen sinds enkele jaren met veel plezier workshops improvisatietheater voor hoogbegaafde kinderen/jongeren.

Waarom nou juist voor deze doelgroep?

Simpel….juist begaafde kids staan bekend om hun vermogen snel en creatief te denken.
Daarnaast vonden wij het belangrijk dat er meer contact gaat komen met gelijkgestemden.
Juist tijdens improvisatietheater komen er essentiële factoren aan bod, denk hierbij aan:

– Jezelf kunnen zijn in een veilige omgeving
– Leren samenwerken, de ruimte kunnen geven maar ook je moment durven pakken
– Omgaan met tijdsdruk, snel leren schakelen
– Stralend durven FALEN (Ja echt, dit kan!)
– Focussen
– Prikkeling van creativiteit en fantasie

Een mooi element van onze workshops is het feit dat wij via diverse handvatten uit de theatersport de benodigde tools aanreiken, maar de spelers uiteindelijk de inhoud bepalen.
Telkens laten de deelnemers niet alleen familie, vrienden en bekenden versteld staan (er wordt toegewerkt naar een eindpresentatie) maar ook wij als trainers worden keer op keer aangenaam verrast!

Voor informatie omtrent data en tarieven verwijs ik graag naar onze website: cosa-academy.nl

Wanneer u de facebookpagina liked/volgt komen er regelmatig updates voorbij, en een leuk “extraatje” is mijn blog, waarin ik het onderwerp “hoogbegaafdheid” regelmatig de revue zal laten passeren.

Onze workshops kunnen overigens ook op locatie worden aangeboden, en zijn uitermate geschikt voor projecten in o.a. plusklassen, maar ook valt te denken aan overige verenigingen/clubs die aan de doelgroep gerelateerd zijn. Wij zijn altijd bereid u een vrijblijvende offerte op maat toe te sturen.

Hartelijke groet,

Monique Noorlander
CoSa Academy
www.cosa-academy.nl
06-41439638

Literatuuronderzoek Hoogbegaafdheid en Suïcidaliteit

Afbeeldingsresultaat voor Martin ApistolaMartin Apistola deed onder begeleiding van Kathleen Venderickx, Tessa Kieboom en Carla Vreys een literatuuronderzoek naar hoogbegaafdheid en suïcidaliteit. Dit thema komt wel vaker voorbij, maar wat is er nu van bekend vanuit (betrouwbaar) onderzoek?

Dat heeft Apistola met deze grondige aanpak systematisch in kaart gebracht. Hier ligt dus nu een totaaloverzicht dat een goede basis voor vervolgonderzoek vormt. Dat is ook nodig, want in de conclusies wordt gesteld dat er nog geen goed onderzoek op dit terrein is verricht om er betrouwbare uitspraken over te doen. Goed onderzoek op dit gebied is overigens lastig uit te voeren. In publicaties vanuit de praktijk wordt wel vaak beschreven dat hoogbegaafden speciale behoeften hebben in het kader van suïcide-preventie. De onderzoeker meent dat vervolgonderzoek nodig is.
Hier vindt u het Engelstalige artikel dat uit dit onderzoek volgde.